วิธีคิดในการจัดการประเพณีท้องถิ่นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นไทย: กรณีศึกษา “ประเพณีขึ้นเขาเผาข้าวหลาม” จังหวัดฉะเชิงเทรา

ผู้เขียน

  • ชลธิชา นิสัยสัตย์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์
  • ไชยะ เทพา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์
  • เอกชัย ไชยดา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์

คำสำคัญ:

การสืบทอด, ขึ้นเขาเผาข้าวหลาม, จังหวัดฉะเชิงเทรา, ประเพณี, องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

บทคัดย่อ

บทความนี้ศึกษาวิธีคิดในการจัดการประเพณีท้องถิ่นขึ้นเขาเผาข้าวหลามขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และวิเคราะห์พลวัตของประเพณีที่เป็นผลมาจากการจัดการดังกล่าว เก็บข้อมูลด้วยวิธีการเก็บข้อมูลภาคสนามในประเพณีขึ้นเขาเผาข้าวหลาม วันที่ 4-5 กุมภาพันธ์ 2566 ณ วัดสุวรรณคีรีและโรงเรียนวัดหัวสำโรง และสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ บุคลากรในองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น นักวิชาการท้องถิ่น และผู้ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา ผลวิจัยพบว่า ประเพณีขึ้นเขาเผาข้าวหลามเป็นประเพณีเก่าแก่ในชุมชนหนองแหนและชุมชนหัวสำโรง มีพิธีกรรมสำคัญคือเผาข้าวหลามมาถวายแด่พระภิกษุในวันเพ็ญเดือนสามและเดินขึ้นเขาดงยางเพื่อนมัสการรอยพระพุทธบาท ปัจจุบัน องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแหนมีวิธีจัดการสืบทอดประเพณีขึ้นเขาเผาข้าวหลามด้วยการจัดกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์ร่วมกับวัดสุวรรณคีรี เน้นส่งเสริมประเพณีขึ้นเขาดงยางให้เป็นจุดขาย เนื่องจากเป็นกิจกรรมที่ไม่จำเป็นต้องใช้งบประมาณ เพื่อป้องกันการเบิกจ่ายไม่ให้ขัดแย้งกับระเบียบกระทรวงมหาดไทยระหว่างรอการพิจารณารับรองการขึ้นทะเบียนให้เป็นประเพณีเฉพาะพื้นที่ และยังคงจัดพิธีเปิดงานเพื่อยืนยันความเป็นเจ้าของประเพณี ส่วนองค์การบริหารส่วนตำบลหัวสำโรงจัดการสืบทอดประเพณีขึ้นเขาเผาข้าวหลามซึ่งกลายเป็นประเพณีนอกเขตพื้นที่รับผิดชอบภายหลังจากมีการจัดตั้งเทศบาลตำบลหัวสำโรง ด้วยการถ่ายโอนประเพณีให้อำเภอแปลงยาวเป็นเจ้าภาพจัดงาน และดำเนินการขึ้นทะเบียนประเพณีขึ้นเขาเผาข้าวหลามเป็นประเพณีประจำอำเภอแปลงยาว เพื่อให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทุกระดับสามารถเข้าร่วมจัดงานได้ การปรับวิธีทำงานให้สอดคล้องกับระเบียบราชการ ทำให้ประเพณีขึ้นเขาเผาข้าวหลามมีพลวัตจากประเพณีที่เน้นพิธีกรรมทำบุญถวายข้าวหลาม มีนัยยะเกี่ยวข้องกับความอุดมสมบูรณ์ในการผลิตข้าวไปเป็นพิธีกรรมกับการแสดงที่เน้นความบันเทิงและส่งเสริมการท่องเที่ยวเนื่องในวันมาฆบูชาของจังหวัดฉะเชิงเทรา

เอกสารอ้างอิง

กรีธากร สังขกูล. (2559). ประเพณีขึ้นเขาพนมรุ้งในฐานะ “ประเพณีสร้างสรรค์” ในสังคมไทยร่วมสมัย. (วิทยานิพนธ์อักษรศาสตร มหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).

โกวิทย์ พวงงาม. (2550). การปกครองท้องถิ่น: ว่าด้วยทฤษฎี แนวคิดและหลักการ. กรุงเทพฯ: เอ็กซเปอร์เน็ท.

โกวิทย์ พวงงาม. (2552). การปกครองท้องถิ่นไทย. (พิมพ์ครั้งที่ 7). กรุงเทพฯ: วิญญูชน.

ชลธิชา นิสัยสัตย์. (2564). เทศกาลสงกรานต์-วันไหลในภาคตะวันออกของไทย: พลวัตและบทบาทของคติชนในบริบทสังคมไทยร่วมสมัย. (วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).

ชำนาญ สรวมศิริ, สมเกียรติ ใหม่เอี่ยม, ทองคำ สรวมศิริ, จำเนียร โคตน, ไพศาล สวนมะลิ, ฉันทนา สระบุรินทร์, อรรถพร วรรณทนะ, สมัย วัฒนพรไพรโรจน์, ...มลทการ เก้ากิจวิไล. (2549). การศึกษาประวัติศาสตร์ชุมชนเพื่อสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการพัฒนาและฟื้นฟูวิถีชีวิตชาวหัวสำโรง ตำบลหัวสำโรง อำเภอแปลงยาว จังหวัด ฉะเชิงเทรา. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น.

ธนสันต์ ปานแก้ว และ รงค์ บุญสวยขวัญ. (2558). ประเพณีชักพระทางทะเล อำเภอเกาะพงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารสหวิทยาการวิจัย: ฉบับบัณฑิตศึกษา, 4(3), 114-123.

นารี สาริกะภูติ. (2528). วัฒนธรรมพื้นบ้านของฉะเชิงเทรา. ฉะเชิงเทรา: วิทยาลัยครูฉะเชิงเทรา.

นารี สาริกะภูติ. (2536). วัฒนธรรมพื้นบ้านของชาวไทยเชื้อสายเขมรบ้านหัวสำโรง สระสองตอนและดงยาง.ใน เพ็ญศรี ดุ๊ก (บ.ก.), วัฒนธรรมพื้นบ้าน: คติความเชื่อ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ปฐม หงษ์สุวรรณ. (2560). ประเพณีประดิษฐ์ในชุมชนอีสานลุ่มน้ำโขง. ขอนแก่น: คลังนานาวิทยา.

ปรานี วงษ์เทศ. (2548). ประเพณี 12 เดือนในประวัติศาสตร์สังคมวัฒนธรรมเพื่อความอยู่รอดของคน. กรุงเทพฯ : มติชน.

พระราชบัญญัติกำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542. (2542, 17 พฤศจิกายน). ราชกิจจานุเบกษา ฉบับกฤษฎีกา. เล่ม 116 ตอนที่ 114 ก. หน้า 48-66.

พระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ.2537. (2537, 2 ธันวาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 111 ตอนพิเศษ 53 ก. หน้า 11-35.

พระราชบัญญัติองค์การบริหารส่วนจังหวัด พ.ศ.2540. (2540, 31 ตุลาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 114 ตอน 62 ก. หน้า 1-23. ราชกิจจา. https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1682715.pdf

ยุทธนา สมบัติบูรณ์ และคณะ. (2566). การเมืองภาคพลเมืองว่าด้วยการจัดทำบริการสาธารณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในจังหวัดตราด. วารสารนวัตกรรมและการจัดการ, 8(1), 119-133.

วราพร องคะลอย. (2564). ข้อจำกัดและข้อเสนอแนะเพื่อการบริการสาธารณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. วารสาร มจร.หริภุญชัยปริทรรศน์, 5(2), 23-34.

วันจรัตน์ เดชวิสัย และทวนธง ครุฑจ้อน. (2557). บทบาทองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีต่อการส่งเสริมสืบทอดอัตลักษณ์ชาวไทยเชื้อสายจีนฮกเกี้ยนในจังหวัดภูเก็ต. วารสารวิเทศศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, 4(2), 3-34.

ศาสวัต เพ่งแพ. (2564). บทบาทองค์การบริหารส่วนตำบลในการบริหารจัดการท่องเที่ยวท้องถิ่น: มุมมองฐานการจัดการภาคีสาธารณะแนวใหม่. วารสารบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม, 16(2), 1-15.

ศิราพร ณ ถลาง, บรรณาธิการ. (2558). “ประเพณีสร้างสรรค์” ในสังคมไทยร่วมสมัย. กรุงเทพฯ : ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร.

ศุภสวัสดิ์ ชัชวาล. (2555). การเมืองในกระบวนการกระจายอำนาจ: ศึกษาผ่านบทบาทของนักวิชาการ ข้าราชการ นักการเมือง. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2564). หุงข้าวหลาม ทำขวัญข้าว ‘วันกำฟ้า’ มกราคม-กุมภาพันธ์. สืบค้นเมื่อ 1 เมษายน 2566, จากhttps://www.matichonweekly.com/column/article_392643.

Downloads

ตีพิมพ์แล้ว

2024-11-19

How to Cite